Minjar mánaðarins

Hér birtast upplýsingar um valdar menningarminjar í hverjum mánuði. 

Júní 2021

Stefánsfjós, Möðruvöllum í Hörgárdal

Stefánsfjós er byggt að danskri fyrirmynd og að stórum hluta úr endurnýttum dönskum múrsteini. Steininn hafði Danakonungur upphaflega gefið til byggingar á nýju amtmannssetri á Möðruvöllum í Hörgárdal árið 1826. Húsið, sem nefnt var Friðriksgáfa, brann árið 1874. Seinna var steinninn nýttur í skólahúsið á Möðruvöllum sem var byggt árið 1880. Það hús brann árið 1902. Þá keypti bóndinn Stefán Stefánsson múrsteininn og hóf það sama ár byggingu þessa nýstárlega fjóss að danskri fyrirmynd og lauk byggingu þess árið 1904. Fjósið er einnig byggt úr grjóti sem sótt var í land Bjarga sunnan við Möðruvelli sem og steinsteypu. 


Stefansfjos

Gluggar fjóssins eru úr járni en við suðurenda fjóssins er djúp hlaða. Veggir hlöðunnar, sem enn standa að hluta, eru úr grjóti, en upprunalegir stafnar, sem voru steyptir, voru rifnir um 1980 og endurbyggðir til bráðabirgða í núverandi útliti með timburstafni sem snýr út á bæjarhlaðið og bárujárni baka til. Ástand hlöðunnar er í dag orðið mjög slæmt. Norðurendi fjóssins var upphaflega áfastur gripahúsi úr torfi og grjóti sem þar stóð fyrir. Það var jafnað við jörðu um 1980 og þá var smíðaður timburstafn á norðurendann. Innviðir Stefánsfjóss með steyptum og hlöðnum jötum og flórum eru upprunalegir að mestu en í frekar slæmu ástandi líkt og veggir og gluggar.

Stefansfjos_hledsla

Stefánsfjósið var aðalfjós Möðruvallabúsins fram til 1954 þegar nýtt fjós var byggt. Eftir það var það nýtt fyrir geldneyti og kindur allt fram á 9. ártug síðustu aldar er því var breytt í hesthús. Í lok aldarinnar og fram til þessa dags hefur það verið notað sem geymsla. Starfsmenn Minjastofnunar skoðuðu ástand Stefánsfjóss þann 6. maí síðastliðinn. Mjög aðkallandi er orðið að bjarga þessari merku byggingu frá eyðileggingu. Gera þarf við hlaðna og steypta útveggi og endurnýja þök sem og að finna byggingunni verðugt framtíðarhlutverk. 

Stefansfjos

Apríl 2021

Sel á Reykjanesi

Þegar jarðhræringar hófust á Reykjanesi í lok febrúar 2021 fór fljótt af stað vinna hjá starfsfólki Minjastofnunar Íslands við að taka saman gögn um minjar á svæðinu sem hugsanlega gætu verið í hættu vegna eldgoss. Fljótlega eftir að jarðhræringarnar hófust sendi Eldfjallafræði og náttúruvárhópur Háskóla Íslands frá sér spálíkön þar sem sýndar voru mögulegar hraunrennslisleiðir. Kortið var gert til að hægt væri að glöggva sig á því hvar hraun gæti runnið og undirbúningar gæti farið af stað fyrir viðbrögð við því. Spálíkanið sem starfsmenn Minjastofnunar notuðust við var gefið út af hópnum þann 4. mars og á því eru gefnar fjórar mögulegar staðsetningar þar sem eldur gæti komið upp. Skýrt var tekið fram að engar líkur væru á því að gos myndi hefjast á öllum þessum stöðum í einu heldur frekar að gos myndi hefjast á aðeins einum stað. Sú reyndist síðan vera raunin þegar gos hófst í Geldingadölum að kvöldi 19. mars. 

Hraunflaedi-0303

Þessi vinna leiddi fljótt í ljós að nokkuð var af minjum á svæðinu, bæði friðuðum og friðlýstum, sem stafaði hætta af mögulegu eldgosi og var því fljótlega ráðist í að skipuleggja vettvangsferðir á Reykjanesið þar sem minjarnar voru mældar upp og ljósmyndaðar. Minjarnar sem voru skráðar tilheyra ýmsum minjaflokkum en meðal þeirra má nefna útihús, leiðir, vörður og garða. Stærsti minjaflokkurinn er hins vegar sel. 

Sel, eða selstöður, voru staðir sem nýttir voru á sumrin – stundum einnig kölluð sumarhús. Þangað var farið með búsmala, kindur og/eða kýr, til að halda þeim frá heimatúnum á meðan grassprettan var sem mest. Í seljum voru skepnurnar mjólkaðar og mjólkin unnin. Einnig eru vísbendingar um að fleiri athafnir hafi farið fram í seljum, s.s. nýting á öðrum auðlindum í umhverfinu. Í seljum voru hús sem hýstu þá sem þar dvöldu auk kvía/aðhalds (til að smala skepnunum í til mjalta); eldhús, geymslur/búr og jafnvel fleiri rými. Venjan var að hver bær ætti sitt sel, þótt stundum hafi þau verið samnýtt, og eru selin því oft nefnd eftir heimabænum. Í góðum seljalöndum má oft finna mörg sel, frá mörgum bæjum en jafnvel einnig frá mismunandi tímum. Seljabúskapur hófst á Íslandi snemma eftir landnám og var stundaður allt til aldamóta 1900, en þó mislengi eftir landshlutum. Seljabúskapur var ekki eingöngu stundaður fyrir efnahagslegan ávinning og betri landnýtingu heldur einnig sem hluti af samfélagslegri hefð sem tekin var að heiman með fyrstu landnámsmönnunum en var haldið við hér í nýju landi. Selin hafa einnig haft pólitíska þýðingu en með þeim gátu menn helgað sér land, jafnvel langt frá bæ og þannig sýnt vald sitt. Seljabúskapur hefur því margar hliðar sem áhugavert er að skoða í samhengi við samfélag, efnahag og landslag hvers svæðis fyrir sig.

SelstodurV2

Á Vogaheiði er að finna leifar a.m.k. 20 selja, bæði frá bæjum sunnan- og norðanvert á Reykjanesskaganum. Sum selin eru einföld að gerð og þeim hafa aðeins tilheyrt ein til tvær litlar byggingar en önnur eru stærri og augljóst að þar hefur margvísleg starfsemi farið fram. Vegna þess hve heimahagar við bæi á Vatnsleysuströnd voru almennt rýrir, hefur verið nauðsynlegt að hafa í seli að sumri, þá sérstaklega kýr. Vatnsskortur á heiðinni hefur án vafa aftrað veru selsmala og annarra sem í seli voru en í Jarðabókinni er sagt frá því að fólk hafi þurft að flytja heim úr seli vegna vatnsleysis og uppblásturs. Heimildir eru til um vatnsflutninga á hestum til selja í Hafnahreppi og einnig að bræða hafi þurft snjó úr gjám til að fá vatn. Hið sama hefur án efa átt við um selstöðurnar í Vatnsleysustrandarhreppi þegar þurrviðrasamt var.

Ótrúlegt er að hugsa til þess að í þessu hrjóstruga landslagi sem ríkjandi er á Vogaheiðinni, leynist allur þessi fjöldi af seljum. En þegar betur er að gáð eru þar fjölmargir grænir grasbalar, oft undir hól eða klettabarði á skjólsælum stað. Hér verður skýrt frá nokkrum völdum seljaminjum á svæðinu en ljóst er að af nægu er að taka.  

Fornasel er lítil selstaða, staðsett rétt um 700 m sunnan við Reykjanesbrautina. Selið stendur á lítilli hæð á grónu svæði. Heimildum ber ekki saman um frá hvaða bæ var haft þarna í seli. Ein heimild segir selið vera frá Þórustöðum en önnur heimild segir selið vera frá Landakoti og að það heiti Litlasel. Fornasels er ekki getið í Jarðabókinni 1703 eða annars sels á þessum slóðum en bókin nefnir þó Fornuselshæðir, sem líklega eru nokkuð ofar í heiðinni. Tóftir selsins standa mót vestri og sjást þar þrjár tóftir, allar vel greinanlegar, auk þess sem ein stök kví stendur litlu neðar. Rétt fyrir ofan hólinn, að austanverðu, er lítið vatnsból með grjóthleðslu í kring.

Fornasel

Knarrarnessel er u.þ.b. á miðri Vogaheiðinni, um 2 km suðvestur af Fornaseli. Í Knarrarnesseli er mest flatlendi umhverfis sel miðað við aðrar selstöður á heiðinni. Selstaðan er stórt með mörgum tóftum en líklegt er að flestir bæir í Knarrarnesshverfi hafi haft selstöðu þar og útskýrir það því fjölda bygginga sem þar hefur staðið. Því til stuðnings nefna heimildir að auk Knarrarness hafi Litla-Knarrarnes og Ásláksstaðir haft í seli í selstöðunni. Vatnsból selsins er í hól, um 100 m norðvestan við selið. Þegar loftmynd af svæðinu er skoðuð má sjá hvernig selrústirnar raðast á þennan litla grasbala í auðninni, sem einungis er um 150 m í þvermál. 

Knarrarnesselstada

Oddgeir_Knarrarnessel

Gjásel er staðsett á miðri Vogaheiðinni og rétt ofan við það er Gjáselsgjá. Ekki er vitað með vissu frá hvaða bæ var haft þar í seli en selstaðan er staðsett nálægt austurmörkum Brunnastaðasels. Í sumum heimildum er sagt frá því að selið hafi verið frá Brunnastöðum en aðrar heimildir nefna Hlöðunes í því samhengi. Í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns frá 1703 segir að selstaða Hlöðuness, sem staðsett var ofar í heiðinni, sé aflögð vegna uppblásturs en Brunnastaðir eru þá enn með nothæfa selstöðu. Af því má leiða líkur að Gjásel hafi verið frá Hlöðunesi eftir að Hlöðunessel er lagt af. Stærð Gjásels gæti reyndar bent til þess að fleiri en einn bær hafi haft þar í seli en þar er að finna tóftir af átta húsum sem standa þétt í beinni röð undir gjárveggnum og mælast tóftirnar rúmir 30 m á lengd. Í öðrum seljum á heiðinni eru byggingar yfirleitt í pörum eða í mesta lagi þríhólfa byggingar. Tóftirnar eru vel greinanlegar og veggir enn uppistandandi sem bendir til þess að selið sé í yngra lagi, jafnvel með þeim yngstu á heiðinni.

Gjasel-texti

Brunnastadasel_texti

Þó að gosið, sem hófst í Geldingadölum að kvöldi 19. mars, hafi enn ekki eyðilagt neinar fornminjar má nefna að vísindamenn telja líklegt að gosið geti verið upphafið að nýju gostímabili. Ef svo reynist vera er nokkuð ljóst að minjar munu áfram vera í hættu og þá á öllu Reykjanesinu. Við mat á fjölda þeirra fornminja, sem settar voru í hættuflokk í tengslum við gosóróann sem hófst í byrjun mars 2021, var stuðst við gögn stofnunarinnar um minjar sem þekktar eru á svæðinu og heimilda hafði verið aflað um. Það er þó alveg ljóst að þau gögn eru ekki tæmandi listi þar sem heildarskráning fornleifa á svæðinu hefur ekki farið fram. Sé einungis talað út frá seljaminjum má nefna að talið er líklegt að á Reykjanesskaga öllu sé að finna minjar um 250 selstaða og eru þá ótaldir allir aðrir minjaflokkar sem á skaganum er að finna. Því er ljóst að mikið verk er fyrir höndum við að rannsaka og skrá þessar minjar, áður en illa fer.


Heimildir

Ásta Hermannsdóttir. Ert þú svona sætur? Sel og seljabúskapur á Íslandi með áherslu á Helgafellssveit og Eyrarsveit á Snæfellsnesi. Óútgefin ritgerð til MA prófs. Reykjavík: Háskóli Íslands

Birna Lárusdóttir. Mannvist. Sýnisbók íslenskra fornleifa. 2011. Reykjavík: Bókaútgáfan Opna.

Elín Ósk Hreiðarsdóttir, Eva Kristín Dal, Kristborg Þórsdóttir, Sólveig Guðmundsdóttir Beck Sædís Gunnarsdóttir og Þóra Pétursdóttir. 2011. Aðalskráning fornleifa í Sveitarfélaginu Vogum. Áfangaskýrsla I. Reykjavík: Fornleifastofnun Íslands

Elín Ósk Hreiðarsdóttir, Kristborg Þórsdóttir, Sædís Gunnarsdóttir og Þóra Pétursdóttir. 2016. Aðalskráning fornleifa í Sveitarfélaginu Vogum. Áfangaskýrsla III. Reykjavík: Fornleifastofnun Íslands

Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns. 1913-1943. Kaupmannahöfn: Hið íslenska fræðafélag

Sesselja G. Guðmundsdóttir. 2007. Örnefni og gönguleiðir í Vatnsleysustrandarhreppi (ofan Gamla-Keflavíkurvegarins). Vatnsleysuströnd: Lionsklúbburinn Keilir. 

Mars 2021

Hríseyjarviti, Hrísey

Þann 16. nóvember 1920 birtist í Lögbirtingablaðinu svohljóðandi tilkynning:

Logbirtinga-2

Þar með hófst notkun Hríseyjarvita og fagnaði hann því 100 ára afmæli í nóvember síðastliðnum. Upphafið að byggingu vitans má rekja til frumvarps til laga um vitabyggingar sem lagt var fram af sjávarútvegsnefnd Alþingis árið 1917. Var frumvarpið að mestu samið af vitamálastjóra, Thorvald Krabbe. Hafði hann á árunum á undan ferðast kringum landið og kynnt sér vitastæði víðsvegar með ströndinni. Í kjölfarið á þeim athugunum sínum setti hann upp samfellt kerfi yfir vitabyggingar sem hann taldi nauðsynlegar til þess að strendur landsins yrðu sæmilega vitaðar. Bar hann tillögur sínar undir Fiskiþingið og féllst það á tillögur hans í öllum aðalatriðum. Krabbe fór þá þess á leit við landsstjórnina að hún bæri málið fram fyrir þing. Taldi stjórnin sig þá ekki hafa nægan tíma til að athuga frumvarpið svo nákvæmlega að hún sæi sér fært að leggja það fyrir þingið sem stjórnarfrumvarp. Stjórnin var þó hlynnt stefnu frumvarpsins, einungis hafi verið vafi um að vitastæði væru eins og heppileg og frekast gæti verið og vildi stjórnin því leita álits íslenskra skipstjóra á því málefni.

Vitar sem byggðir voru á árunum á undan, höfðu verið kostaðir af landssjóði og rann vitagjald síðan aftur í sjóðinn. Bygging nýrra vita gekk þó hægt því landsstjórnin áréð einungis að fara fram á fjárframlög fyrir byggingu nokkurra vita á hverju fjárhagstímabili. Haffærum skipum fjölgaði þó á þessum tíma og þörfin fyrir fleiri vita varð sífellt brýnni. Landsstjórnin ákvað að taka lán fyrir byggingu nýrra vita og nota vitagjöldin til að greiða vexti og afborganir af þeim lánum. Stjórnin leitaði einnig annarra leiða líkt og sjá má í fjárframlögum Alþingis fyrir árin 1920-21 en þá var 19 þúsund krónum veitt í byggingu Hríseyjarvita. Fjárveitingin var þó bundin því skilyrði að fé kæmi einnig heiman úr héraði og yrði það notað til byggingar Hjalteyrarvita og Svalbarðseyravita. Fór svo að fé fékkst til verksins og voru vitarnir þrír byggðir á sama tíma af vinnuflokki vitamála.


Hriseyjarviti

Vitinn var upphaflega hvítur að lit með rauðu bandi á miðjum veggjum. Vitinn er 5 m hár steinsteyptur turn, 2,7x2,7 m að utanmáli. Á honum er 3,3 m hátt ljóshús úr járni. Vitinn stendur á steinsteyptri undirstöðu sem nær um 0, 25 m út fyrir veggi. Veggir eru múrdregnir/yfirdregnir með múr en það mótar fyrir borðamótum í gegnum múrinn. Dyr eru á suðurhlið og fyrir þeim er slétt hurð en upprunalega var þar spjaldahurð. Yfir þeim er fjögurra rúðu krosspóstagluggi og undir honum steinsteypt vatnsbretti. Efst á veggjum er framstætt band undir stölluðu þakskeggi. Á brún þess er einfalt handrið úr málmstoðum og tréslám en handriðið var upprunalega úr járni. Járnstigi er af jörðu upp á svalir umhverfis ljóshúsið.

Hríseyjarviti var friðlýstur af menntamálaráðherra. Tekur friðlýsingin til ytra og innra borðs vitans og ljóshúss, þar með eru talin linsa, linsuborð og lampi, stigar, handrið, hurð og gluggi. Friðlýsingin tekur einnig til umhverfis vitans í 100 m radíus út frá honum, en að bjargbrún norðan hans.

Hriseyjarviti_kort

Heimildir:

Guðmundur Bernódusson, Guðmundur L. Hafsteinsson og Kristján Sveinsson. (2002). Vitar á Íslandi: leiðarljós á landsins ströndum 1878-2002. Kópavogur: Siglingastofnun Íslands.

Húsafriðunarnefnd. Skjalasafn. Friðunarskjal Hríseyjarvita.

Innlend tíðindi. Úr fjárframlögum Alþingis (1919). Tímarit Verkfræðingafélags Íslands, 4. árgangur (6. tbl), bls. 57. Sótt af https://timarit.is/page/5434166

Vitar og sjómerki (1907). Lögbirtingablað, 13. árgangur (49. tbl.), bls 1.

Frumvarp til laga um vitabyggingar frá sjávarútvegsnefnd alþingis (1917). Ægir. Mánaðarrit Fiskifjelags Íslands, 10. árgangur (8. tbl.), bls. 19-122. Sótt af https://timarit.is/page/4852436

Janúar 2021

Klambrar (Klömbrur), Vesturhópi, Húnaþing vestra

Klombrur-1999

Gamla íbúðarhúsið á Klömbrum er eitt af fallegri húsum landsins og sannkölluð sveitarprýði eftir að það var gert upp. Hjónin Júlíus Halldórsson, héraðslæknir, og Ingibjörg Magnúsdóttir létu upphaflega byggja húsið og höfðu þar heimili. Var Júlíus þar einnig með apótek og sjúkrastofu. Framkvæmdum við húsið lauk um 1885, en ekki er vitað hver steinsmiðurinn var sem hlóð þetta fallega hús og múraði.

Húsið er einlyft með risi, á háum kjallara. Útveggir eru hlaðnir úr lítt tilhöggnu grjóti, sem flutt var úr Nesbjörgum. Veggir eru einfaldir og veggjaþykkt er um 50 cm. Þeir voru múrhúðaðir að utan með sementsblöndu, sem einnig var notuð sem bindiefni.

Íbúðarhús þeirra hjóna þótti afar glæsilegt og húsakynni öll hin ríkmannlegustu. Í húsinu var bæði stássstofa og dagstofa sem þiljaðar voru innan með brjóstþili og strekktum striga á útveggjum en standandi þili á milliveggjum. Auk þess var apótek og sjúkrastofa í húsinu. Á rishæðinni var meðal annars korn- og mjölgeymsla og í kjallara var eldhús í miðju húsi. Þar var stór eldavél og búr með bekkjum og skápum.

Þegar hafist var handa við endurbætur á húsinu í lok síðustu aldar hafði ekki verið búið í húsinu í um hálfa öld en þykkir steinveggir, auðar gluggatóttir og fúið tréverk báru vitni um stórhug og vandvirkni.

Klombrur-V-Hun.-1995

Rústir hússins voru friðlýstar árið 1982 en ráðist var í endurbyggingu upp úr 1995. Húsið var fullgert árið 2011 og er nú hið glæsilegasta. Í kjölfar endurgerðar hússins var friðlýsingunni sem verið hafði á rústunum breytt og húsið tekið í hóp friðlýstra húsa.

Til gamans má geta að sonur þeirra hjóna, Maggi Júlíusson Magnús, varð læknir í Reykjavík og síðast yfirlæknir við Holdsveikraspítalann í Laugarnesi. Hann var mikill áhugamaður um búskap og reisti sér býli í útjaðri Reykjavíkur sem hann nefndi Klömbrur, eftir bæ foreldra sinna. Bærinn stóð á svipuðum slóðum og Kjarvalsstaðir eru í dag og þaðan er komið nafn Klambratúns sem um tíma var nefnt Miklatún.

Bæjarnafnið Klömbur/Klömbrur/Klambrar

Bæjarnafnið virðist hafa verið ritað með ýmsum hætti í gegnum tíðina og margir hafa velt fyrir sér merkingu þess, en nokkrir aðrir bæir á landinu bera sama nafn auk þess sem þau finnast í örnefnum.

Um það sagði Baldur Jónsson: „Klömbur er kvenkynsorð og hafði upphaflega merkinguna „þrengsli, klemma“. Það gat verið haft um herkví og var einnig heiti á sérstöku áhaldi sem notað var við smíðar til að klemma fasta smáhluti sem fengist var við, og breyttist þá síðar í Klömbrur (kv.ft.). Bæjarnafnið Klömbur er sama orðið og er ávísun á einhvers konar þrengsli í landslagi.“

Samkvæmt Finni Jónssyni merkir orðið „Klömbr“ „[…] fleygmyndað vik inn í eitthvað, er endast á skörpu horni þar sem tvær hliðar mætast (eins og tveir armar þríhyrnings).“

Samkvæmt Margeiri Jónssyni á Ögmundarstöðum þýðir bæjarnafnið „[…] (kletta)þrengsli, og það er í góðu samræmi við landslag hjá bænum Klömbur í Vesturhópi. Bærinn stendur rjett framan við mynnið á Ormsdal, er liggur vestur Vatnsdalsfjöllin, og beggja megin við dalsopið eru klettar, og þrengjast því ofar sem dregur dalinn.“

Klambrar_1610364686306

Heimildir:

Júlíana Gottskálksdóttir. 1993. Klömbrur í Vestur-Hópi. Greinargerð með teikningum.

Baldur Jónsson. 2009. „Klambrar saga – um orðið klömbur í örnefnum – síðari hluti“ í Orð og tunga. 11. árg. 2009. Bls. 117-142.

Finnur Jónsson. 1911. Um bæjanöfn á íslandi. Safn til sögn íslands og íslenzkra bókmenta að fornu og nýju 4 (1907-1915), bls. 412-584 og 917-937. Kaupmannahöfn og Reykjavík: Hið íslenzka bókmenntafélag.

Margeir Jónsson. 1924. Torskilin bæjanöfn í Húnavatnsþingi. Rannsókn og leiðrjettingar 2. Akureyri: Prentsmiðja Odds Björnssonar.


Ljósmyndir eru úr gagnasafni Minjastofnunar Íslands.

Janúar 2020

Pattersonflugvöllur á Reykjanesi

Á síðustu árum hefur verið mikið rætt um varðveislu á yngri minjum, þ.e. menningarminjum sem eru yngri en 100 ára og falla utan við sjálfkrafa aldursfriðunarreglu laga um menningarminjar. Þessar minjar njóta því almennt ekki verndar nema þær sem hafa verið friðlýstar sérstaklega. Undir þennan flokk yngri minja, eða nýminja eins og þær eru kallaðar, fellur fjöldi minja sem mega teljast merkilegar frá sjónarhóli menningarsögu, en tilviljun ein ræður því gjarnan hvað hefur varðveist af þeim þegar þær loks ná 100 ára aldri. Það er því mikilvægt að skrá og kortleggja þessar minjar svo við getum með markvissum hætti valið hvað við viljum varðveita til framtíðar. Herminjar, sem falla undir nýminjar, bæði frá síðari heimsstyrjöld og kaldastríðsminjar, eru vitnisburður um merkilega viðburði í sögu þjóðarinnar og heimsins alls og getur verið mikil upplifum fyrir bæði heimamenn og ferðafólk að skoða þessa staði. Minjar janúarmánaðar eru valdar úr þessum minjaflokki, en þær eru Pattersonflugvöllur á Reykjanesi.

Patterson-2

Pattersonflugvöllur á Reykjanesi er á meðal best varðveittu herminjastaða landsins, en hann var byggður af Bandaríkjaher og fyrst tekinn í notkun sumarið 1942. Hann varð mikilvægur áningarstaður herflugvéla sem áttu viðkomu hér á leið sinni yfir Atlantshafið til árása á Þýskaland. Einnig þurfti góða bækistöð fyrir sprengju- og eftirlitsflugvélar við Íslandsstrendur og var fljótlega ráðist í byggingu á stórum flugvelli uppi á Háaleiti, skammt vestan við Pattersonvöll og fékk hann nafnið Meeksflugvöllur sem nú nefnist Keflavíkurflugvöllur, en hann var tekinn í notkun árið 1943. Alls störfuðu um 3000 manns við byggingu þessara flugvalla þegar mest var, aðallega menn á vegum byggingarsveita hersins. 

Patterson-1Starfrækslu Pattersonflugvallar var hætt í stríðslok, en almennt millilandaflug hófst þá um Meeksvöll. Pattersonvöllur var innan varnarsvæðis Keflavíkurflugvallar og þjónaði hernum allt þar til hann fór á brott árið 2006. Meðfram flugbrautum Pattersonvallar voru reistar skotfærageymslur og sprengjuskýli sem enn standa og setja mikinn svip á landsslagið.

Nánar um Pattersonflugvöll og svæðið í grennd má finna í húsakönnun eftir Helga Biering þjóðfræðing, hér. Hægt er að skoða minjasvæðið í þrívídd á ja.is, hér.

Patterson-3

Febrúar 2020


Minjastaðurinn við Þerneyjarsund

„Þessi staður er einn af fyrirrennurum Reykjavíkur og á að varðveitast eins og hann er. Svo komst dr. Kristján Eldjárn fyrrverandi þjóðminjavörður og forseti Íslands að orði um minjastaðinn við Þerneyjarsund í grein sinni í Árbók Hins íslenska fornleifafélags frá árinu 1980. Þar fjallar hann um hluta þeirra minja sem finna má á Gunnunesi eða Álfsnesi, nánar tiltekið kaupstað sem þar var á miðöldum samkvæmt heimildum. Hann leiðir líkum að því í greininni að kaupstaðurinn hafi verið niður undan túninu í Niðurkoti (einnig kallað Sundakot) en erfitt er að sjá til búðanna vegna mikilla þúfna. Reyndar segir hann einnig að hvort sem þúfurnar séu manngerðar eða ekki þá er minjastaðurinn „engu að síður kaupstaðurinn við Þerneyjarsund, með búðum eða búðalaus“. Hann telur staðinn sem slíkan merkilegan hvort sem sést til minja eða ekki.

Kaupstaðurinn er þó bara hluti þeirra stórmerkilegu minja sem finna má á svæðinu. Þar er að finna þrjú bæjarstæði sem hvert um sig hefur mikið minjagildi og saman mynda þau einstaka minjaheild. Það eru Sundakot, Glóra og Þerney.

Alfsnes_yfirlitskort_minjar

Sundakot (Niðurkot)

Í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalín sem rituð er í byrjun 18. aldar segir að að Sundakot hafi verið lengur í byggð en menn muna. Því má gera ráð fyrir að þar hafi verið búið að minnsta kosti frá 16. eða 17. öld og jafnvel fyrr. Rústir bæjarins eru sjáanlegar á yfirborði ásamt útihúsum og túngarði sem afmarkar heimatún bæjarins. Minjarnar í Sundakoti eru gott dæmi um smábýli á Íslandi.

Glóra

Fornleifar í Glóru tengjast bæði búsetu og sjósókn. Búsetuminjar eru rústir bæjar- og útihúsa, garðlög, mógrafir og landamerki. Minjar sem tengjast sjósókn á landsvæði Glóru eru allar mun eldri og eru helst rústir eftir fiskbyrgi. Fiskbyrgin voru notuð til að að þurrka fisk við framleiðslu á skreið og gætu þau verið frá tímabilinu 1300-1500 þegar Þerneyjarsund var útflutningshöfn. Heimildir eru um að Þorlákssúðin, skip Skálholtsbiskups, hafi legið í höfninni í Þerneyjarsundi árið 1409 og að þangað hafi komið ráðamenn að loknu Alþingi, m.a. Skálholtsbiskup, Vigfús Ívarsson hirðstjóri, sem hafði aðstöðu á Bessastöðum, og Oddur Þórðarson lögmaður.

Ekki er víst hvenær búseta hefst á Glóru. Vitað er að þar var búið til ársins 1896 og aftur á árunum 1928 til 1935. Glóra er gott dæmi um hjáleigu frá fyrri hluta 20. aldar í nágrenni Reykjavíkur, fyrir tíma vélvæðingar. Fáir staðir státa af svo heillegum minjum sem sýna heilt bæjarstæði og ekkert sambærilegt er að finna í borgarlandi Reykjavíkur.

Þerney

Í Þerney eru margvíslegar minjar um búsetu fólks í eynni en hún var í eigu Skálholtsstaðar og þar bjó kotbóndi sem leigði jörðina af Skálholtsstað. Kirkja var í eynni líklega allt frá 12. – 13. öld. Litlar sem engar rannsóknir hafa verið gerðar á búsetusögu eyjarinnar enn sem komið er en út frá þeim heimildum sem þó eru til má álykta að þar megi finna ósnertar minjar allavega frá miðöldum.

Þegar allt þetta er lagt saman er ljóst að umhverfis Þerneyjarsund er einstakt og enn sem komið er óraskað minjasvæði sem mikilvægt er að varðveita í heild sinni.

Glora_Alfsnes_minnkudSundakot-samsett-ur-dronamyndum_minnkud

Ítarefni
Minjavefsjá Minjastofnunar Íslands
Fornleifaskráning Borgarsögusafns Reykjavíkur á efnisvinnslusvæði við Álfsnesvík Þerneyjarsundi (2018)
Fornleifaskráning Fornleifafræðistofunnar vegna fyrirhugaðra framkvæmda í Álfsnesi (2008)

Minjar við Þerneyjarsund - flogið yfir minjastað

Mars 2020

Krakalækjarþingstaður í Hróarstungu á Austurlandi

Við Lagarfljótið inni í Hróarstungu leynist athyglisverður minjastaður sem er illgreinilegur fyrir mörgum og lítið vitað um. Norðan við Krakalæk og við svokallaðan Þinghöfða, mel í landi Heykollsstaða, er að finna þingstað sem kallaður er Krakalækjarþing. Krakalækjarþing er talið vera eitt af þremur vorþingum Austfirðingafjórðungs frá söguöld. Ritaðar heimildir um staðinn eru af skornum skammti en hans er þó t.d. getið í Droplaugarsona sögu. Árið 1930 var þingstaðurinn friðlýstur af Matthíasi Þórðarsyni, þjóðminjaverði.

Krakalaekjarthingstadur-med-maelingum

Minjarnar eru í dag margar hverjar á kafi í lynggróðri þannig að erfitt er að greina þær á yfirborði, en þó má sjá þar tóftir og kolagrafir. Alls sjást um 20 búðatóftir á svæðinu, sem er í lægð sunnan við höfðann, og er talið að þær tilheyri þingstaðnum. Fleiri tóftir gætu þó vel leynst á svæðinu. Einnig eru þar ótalmargar kolagrafir en þær benda til þess að svæðið hafi verið skógi vaxið á einhverjum tímapunkti og því nógur efniviður til kolagerðar.

Kraka2Kraka3

Krakalækjarþingstaður er einn af þeim stöðum sem talið var að þyrfti að vakta í tengslum við framkvæmdir við Kárahnjúka sökum hækkandi vatnsmagns í Lagarfljóti. Minjastofnun hefur vaktað svæðið undanfarin ár og til að mynda mælt árbakkann svo hægt sé að fylgjast með breytingu á honum. Þannig er m.a. hægt að meta hvort aukin hætta steðji að minjunum. Samkvæmt mælingum stofnunarinnar frá 2015 og 2017 má sjá örlitlar breytingar sem sýnir mikilvægi þess að halda vöktun svæðisins áfram. Minjastofnun og Landsvirkjun áætla að fara í sameiginlega vettvangsferð um svæðið seinna á árinu ásamt því að kanna ástand á fleiri minjastöðum við fljótið.

Droplaugarsona saga:

“Um vorið eftir fóru þeir Þorkell Geitisson og Grímur og Helgi til Fljótsdals til Krakalækjarvorþings. Þar hittust þeir Helgi Ásbjarnarson og sættust á víg Þorgríms og lauk Þorkell fé fyrir. En Helga Droplaugarsyni líkaði illa er fé kom fyrir víg Tordýfils og þótti óhefnt illmælisins.” 

Ítarefni:

Menningarminjar á Fljótsdalshéraði og í Borgarfirði eystra.

Orri Vésteinsson og Sædís Gunnarsdóttir. 1999. Menningarminjar í Tunguhreppi í Norður-Múlasýslu Svæðisskráning. Fornleifastofnun Íslands FS079-98088. Reykjavík. 

Skýrslur FSÍ um umhverfismat: Fornleifakönnun vegna fyrirhugaðrar virkjunar við Kárahnjúka. 

Sveitir og jarðir í Múlaþingi. 1974. 1 bindi. Búnaðarsamband Austurlands (útg.). 

Þingvellir og þinghald að fornu- Framvinduskýrsla 2005. 

Apríl 2020

 Sauðhólar tveir í Mosfellsbæ

Í lögum um menningarminjar segir að meðal þess sem teljist til fornleifa séu álagablettir og aðrir staðir og kennileiti sem tengjast siðum, venjum, þjóðtrú eða þjóðsagnahefð.

Í landi Helgafells í Mosfellsbæ er strýtumyndaður hóll, mjög áberandi í landslaginu. Hóllinn heitir Sauðhóll og segir sagan að í honum búi huldufólk.

Samkvæmt gamalli sögn hafði bóndinn á Helgafelli einhvern tímann verið að reka heim fé neðan úr Skammadal í austanbyl. Sá hann þá mann á undan sér sem einnig var við fjárrekstur. Hvarf maðurinn fyrir Sauðhól en þegar bóndi kom sjálfur fyrir hólinn sást hvorki af honum tangur né tetur. Taldi bóndi víst að maðurinn hefði horfið inn í hólinn með allt féð en það voru víst sauðir. Var þarna því um huldumann að ræða en ekki mennskan mann.


Saudholl

Íbúðarhús í svokölluðu Helgafellshverfi hafa á undanförnum árum sprottið upp í kringum Sauðhól. Hóllinn stendur þó enn og honum verður ekki raskað um ókomna tíð. Þegar unnið var að skipulagi byggðarinnar kom aldrei til tals að hreyfa við hólnum. Er þetta gott dæmi um að trú Íslendinga á álfa og huldufólk virðist enn lifa góðu lífi.

IMG_20180208_Saudholl2_crop20200216_085811


Í Mosfellsbæ er annar hóll með sama nafni þó ekki sé eins ljóst hvernig þessi hóll fékk nafn sitt. Þessi Sauðhóll er í landi Blikastaða en lætur minna yfir sér en sá í Helgafellslandinu. Engu að síður má reikna með að mikill meirihluti landsmanna hafi séð hólinn á leið sinni til Reykjavíkur án þess þó að gera sér grein fyrir að hann er af sumum talinn híbýli huldufólks. Hóllinn stendur um 30 metra norðvestan við Vesturlandsveginn rúma 200 metra suðvestan við hringtorgið við Skarhólabraut og Baugshlíð. Engar sögur eru til sem tengjast þessum hól en sagt er að fólki fyndist stundum að ljós væri í hólnum á kvöldin. Líkt og gerðist þegar byggðin reis í kringum Sauðhólinn í Helgafellslandi þá var þess vandlega gætt að framkvæmdir við lagningu Vesturlandsvegarins röskuðu ekki Sauðhólnum í Blikastaðalandi.

20200216_Saudholl_vor

Ítarefni: Skráning fornleifa í Mosfellsbæ. 2006.

Maí 2020

Björnshús í Grindavík

Þótt Grindavík eigi sér langa sögu eru þar ekki mörg friðuð hús. Segja má að eitt þeirra sé nokkurs konar innflytjandi í Grindavík og kom það víða við áður en því var fundinn staður við Austurveg nr. 48. Húsið var upphaflega reist á Bíldudal, flutt þaðan til Viðeyjar, því næst til Reykjavíkur og loks til Grindavíkur.

IMG_2752

Afar líklegt má telja að húsið hafi verið reist á Bíldudal í tengslum við þá umfangsmiklu atvinnustarfsemi sem Pétur J. Thorsteinsson (1854-1929) rak þar frá 1879, þegar hann keypti fátæklegan húsakost verslunarinnar á staðnum. Árið 1907 stofnaði hann svokallað Milljónafélag í samvinnu við Thor Jensen. Félagið gjörbreytti ásýnd og efnahag Bíldudals á athafnaárum sínum en hætti þar allri starfsemi um áramótin 1913 til 1914 þegar félagið varð gjaldþrota.[1]

Árið 1909 lét Milljónafélagið flytja húsið frá Bíldudal til Viðeyjar þar sem það fékk heitið Björnshús, eftir eiganda sínum.[2] Félagið stundaði einnig útgerð, fiskvinnslu og aðra atvinnustarfsemi í Viðey. Það reisti á skömmum tíma mikil og mörg mannvirki (þau fyrstu árið 1907), þar á meðal fiskverkunarhús, bryggjur og íbúðarhús. Á þessum árum fluttist fjöldi manns til Viðeyjar, í þorp sem í daglegu tali kallaðist Stöðin, en hét Sundbakki, og árið 1910 voru 108 manns skráðir með heimili á Sundbakka.[3]

Kárafélagið gerði Sundbakka að miðstöð starfsemi sinnar árið 1924 en félagið gerði m.a. út tvo togara frá Viðey. Félagið eignaðist húsið og fækkaði íbúðum í þrjár úr fjórum, en upphaflega voru tvær íbúðir á hæðinni og tvær í risinu.[4] „Í kjölfarið fylgdu ár þar sem útgerð stóð í blóma og á annað hundrað manns bjuggu í þorpinu auk skipshafna á þremur togurum og fjölda vertíðarfólks. Þá hafa oft verið um 200 manns við störf í eynni á hverjum tíma og áreiðanlega oft líf og fjör.“[5]

Björn Bjarnason, verkstjóri og ferjumaður milli lands og eyjar, flutti í húsið ásamt Þorbjörgu Ásgrímsdóttur konu sinni árið 1924, árið sem Kárafélagið tók við útgerðinni, og bjó þar til ársins 1943 þegar hann flutti frá Sundbakka.[6] Húsið fékk því nafnið Björnshús en húsið stóð norðan megin við aðalgötuna sem lá gegnum Sundbakkaþorpið, eilítið austan við skólahúsið sem þar stendur enn í dag. Þar má sjá steinhlaðinn grunn hússins.[7] Eftir gjaldþrot Kárafélagsins eignaðist Útvegsbankinn húsið eins og flest önnur mannvirki í þorpinu. Síðustu árin starfaði Björn sem eftirlitsmaður með eignum Útvegsbankans á Sundbakka.

Tvær misgóðar heimsóknir

Um 1930 fengu íbúar í Björnshúsi fremur óvelkominn gest í húsið, en húsaskítur[8] (öðru nafni kakkalakkar) gerði vart við sig sem herjaði svo á íbúana að varla var líft í húsinu. Björn Bjarnason, eigandi hússins, brá þá á það ráð að láta húsið standa opið í hörkufrosti í þrjá daga og tókst þannig að uppræta óværuna.[9] Nokkrum árum eftir að Björn sigraði húsaskítinn með því að frysta hús sitt að innan gistu flugmennirnir og hjónin Charles og Anne Lindbergh í Björnshúsi þegar þau stoppuðu við á Íslandi á leið sinni austur yfir Atlantshaf í ágúst árið 1933 er þau voru að kanna flugleiðir milli Evrópu og Ameríku.[10]

BjornshusA-Langholtsvegi

Björnshús í Viðey. 

Langholtsvegur 34 í Reykjavík.

Áhrif seinni heimstyrjaldarinnar á byggðina í Viðey

Þegar togaraútgerð var hætt frá eynni árið 1931 misstu íbúarnir lífsafkomu sína og það fjaraði smám saman undan byggðinni. Þegar seinni heimstyrjöldin skall á og mikil eftirspurn var eftir vinnuafli fluttu íbúarnir sig um set og þeir síðustu yfirgáfu Sundbakka árið 1943.[11] Þá var líka mikill timburskortur og bryggjur, íbúðar- og fiskverkunarhús voru rifin og flutt úr eyjunni.[12] Ýmist fluttu íbúarnir í Sundbakkaþorpi húsin sín með sér eða þau voru seld öðrum. Þegar þau voru byggð upp á nýjum stað var það annað hvort í sömu mynd eða viðirnir notaðir til byggingar á annars konar húsi, sem venjulega var þá minna en upprunalega húsið.[13]

Mætti húsinu á Keflavíkurveginum

Árið 1943 tók Björn hús sitt niður og flutti það til Reykjavíkur og setti það niður þar sem nú er bílastæði austan við hús númer 43 við Langholtsveg, þar sem endurhæfingar- og stuðningsmiðstöðin Ljósið er nú til húsa. Björn sá að mestu sjálfur um að endurreisa húsið, en hafði byggingarmeistara sér til halds og trausts.[14] Af myndum að dæma var húsinu mikið breytt þegar það var reist að nýju í Reykjavík og var það m.a. múrhúðað að utan. Við Langholtsveginn stóð húsið til ársins 1971 þegar það hefur líklega þurft að víkja þegar útbúa átti bílastæði fyrir viðskiptavini Landsbanka Íslands, sem rak þá útibú í húsinu þar sem Ljósið er nú. Húsið var þá flutt í heilu lagi á flutningavagni til Grindavíkur og sett niður við Austurveg 48 þar sem það er nú. Það er enn með sama yfirbragði og þegar það stóð við Langholtsveginn. Sonur Björns, Björn Kári þá vitavörður í Reykjanesvita, mætti húsi föður síns á bílpalli á Keflavíkurveginum (Reykjanesbrautinni) þegar það var flutt til Grindavíkur. Það er ekki að undra að hann hafi orðið hissa og hélt að hann „væri að verða vitlaus“ eins og hann orðaði það sjálfur í viðtali.[15] Ólafur Arnberg Þórðar­son stóð fyrir þessum flutningi en hann var þá við nám í Stýrimannaskólanum í Reykjavík og hafði fengið atvinnu í Grindavík. Þar var hins vegar ekkert húsnæði að hafa og hann ákvað því að kaupa húsið við Langholtsveg því flutningur á húsi tók mun skemmri tíma en að byggja nýtt hús.[16]

Bjornshus_Grindavik

Austurvegur 48, Grindavík. Myndin er tekin í mars 2011. Ljósmynd: Guðlaug Vilbogadóttir.


Heimildir

Ásgeir Jakobsson (1990). Bíldudalskóngurinn. Athafnasaga Péturs J. Thorsteinssonar. Hafnarfirði: Skuggsjá.

Björn Bjarnason, verkstjóri frá Viðey (1944, 20. júní). Vísir, bls. 3.

Einfalt ráð við húsaskítum (1934, 28. júní). Morgunblaðið, bls. 6.

Flöskuskeyti með fornum upplýsingum: Í þessu húsi gisti Lindberg (2002, 4. júní). Dagblaðið-Vísir, bls. 21.

Húsaskítir (1934, 23. maí). Morgunblaðið, bls. 5-6.

Magnús Þorkelsson (1996). Stöðin í Viðey – heimildir í hættu? Landnám Ingólfs. Nýtt safn til sögu þess, 5, bls. 148-156. Reykjavík: Ingólfur.

Minjasafn Reykjavíkur (ódags.). Fornleifaskrá Viðeyjar. Óútgefið.

Ólafur Arnberg Þórðarson (2011, 23. febrúar). Munnleg heimild.

Páll Líndal (1991). Reykjavík. Sögustaður við Sund. 3. bindi. Reykjavík: Örn og Örlygur.

Örlygur Hálfdánarson (ódags.). Fræðsluskilti um Viðey.

Örlygur Hálfdánarson (2010, 20. júlí). Munnleg heimild.

Örvar Birkir Eiríksson (ódags.). Björnshús. Fræðsluskilti um húsin í Viðey. Aðstoð við texta og eign myndar: Örlygur Hálfdanarson. Hönnun: Árni Tryggvason.

Örvar Birkir Eiríksson og Örlygur Hálfdánarson (ódags.). Fræðsluskilti um Sundbakka í Viðey.

Tilvísanir

[1] Ásgeir Jakobsson (1990).

[2] Flöskuskeyti með fornum upplýsingum (2002, 4. júní).

[3] Örlygur Hálfdánarson (ódags.); Minjasafn Reykjavíkur (ódags.); Magnús Þorkelsson (1996.

[4] Magnús Þorkelsson (1996); Örlygur Hálfdánarson (ódags.).

[5] Örlygur Hálfdánarson (ódags.).

[6] Minjasafn Reykjavíkur (ódags.). Fornleifaskrá Viðeyjar.

[7] Minjasafn Reykjavíkur (ódags.). Fornleifaskrá Viðeyjar.

[8] Húsaskítir virðst vera íslenskt orð yfir kakkalakka (Húsaskítir, 1934).

[9] Einfalt ráð við húsaskítum (1934, 28. júní).

[10] Örvar Birkir Eiríksson (ódags.). Björnshús; Örvar Birkir Eiríksson og Örlygur Hálfdánarson (ódags.).

[11] Örlygur Hálfdánarson (ódags.); Örvar Birkir Eiríksson og Örlygur Hálfdánarson (ódags.).

[12] Páll Líndal (1991), 3. bindi, bls. 168-169.

[13] Örlygur Hálfdánarson (2010, 20. júlí); Örvar Birkir Eiríksson og Örlygur Hálfdánarson (ódags.).

[14] Björn Bjarnason, verkstjóri frá Viðey (1944, 20. júní).

[15] Flöskuskeyti með fornum upplýsingum (2002, 4. júní).

[16] Ólafur Arnberg Þórðarson (2011, 23. febrúar).

Júní 2020

Afrek berserkjanna í Berserkjahrauni

Í Helgafellssveit á Snæfellsnesi er að finna margar minjar sem kenndar eru við Eyrbyggja sögu. Sagt er að í um 10 kílómetra radíus frá Helgafelli megi finna flesta sögustaði úr Sögu Þórsnesinga, Eyrbyggja og Álftfirðinga. Sumar áhugaverðustu minjarnar eru í Berserkjahrauni, en þar eru mögulega leifar eftir elstu vegagerð á Íslandi og mætti segja að vegaframkvæmdin sé fyrsta dæmið um illa meðferð á erlendu vinnuafli hér á landi.

Í Eyrbyggju er því lýst hvernig Vermundi, bónda í Bjarnarhöfn, áskotnast tveir sænskir berserkir, Halli og Leiknir, að gjöf frá Hákoni jarli Sigurðssyni.

“Þeir voru menn miklu meiri og sterkari en í þann tíma fengjust þeirra jafningjar í Noregi eða víðara annars staðar. Þeir gengu berserksgang og voru þá eigi í mannlegu eðli er þeir voru reiðir og fóru galnir sem hundar og óttuðust hvorki eld né járn. En hverdagslega voru þeir eigi illir viðureignar ef eigi var í móti þeim gert en þegar hinir mestu örskiptamenn er þeim tók við að horfa.”


Eitthvað gekk Vermundi erfiðlega að lynda við berserkina svo hann fékk Víga-Styr bróður sinn, bónda á Berserkjahrauni, til að taka við þeim. Þar felldi Halli hug til Ásdísar, dóttur Styrs, og bað um hönd hennar. Víga-Styr var smeykur við að neita Halla svo hann leitaði ráða hjá Snorra goða á Helgafelli. Snorri ráðlagði honum þá að leggja þrjár þrautir fyrir Halla:

„Þú skalt ryðja,“ segir Styr, „götu yfir hraunið út til Bjarnarhafnar og leggja hagagarð yfir hraunið milli landa vorra og gera byrgi hér fyrir innan hraunið. En að þessum hlutum fram komnum mun eg gifta þér Ásdísi dóttur mína.“


Svaraði Halli þá:

„Eigi er eg vanur til vinnu en þó mun eg undir þetta játtast ef eg skal þá auðveldlega komast að ráðahagnum. “


Berserkjagardur-ATH


Ekki fór þó betur en svo að eftir að hafa leyst þrautirnar lét Styr byggja baðstofu og bauð þeim til baðs en drap þá er þeir reyndu uppgöngu. Voru þeir síðan heygðir við Berserkjagötuna í djúpum dal þar sem einungis sést til himins, en þeir máttu ekki sjá til fjalla því þá myndu þeir ganga aftur.

Sigurður Vigfússon skoðaði dysina árið 1893, en það var síðan Kristján Þorleifsson, hreppstjóri á Grund í Eyrarsveit, sem endurhlóð hana í núverandi mynd um miðja síðustu öld.


Berserkjadys-2

Berserkjadysin í Berserkjahrauni


Berserkjagatan er talin eitt elsta mannvirki í vegagerð hér á landi, en hraunið er úfið og því illfært bæði sauðfé og aðföngum frá sjó. Vegurinn nær frá svokallaðri Ytrihraunvík og suður yfir hraunið. Hann er um 2 km að lengd og er ákaflega skemmtileg gönguleið.

Berserkjagarðurinn sker síðan götuna rétt norðan við Berserkjadysina og nær um 1 kílómetra yfir hraunið, en hann er landamerkjagarður milli Bjarnarhafnar og Berserkjahrauns. Garðurinn var friðlýstur af Matthíasi Þórðarsyni, þáverandi þjóðminjaverði, árið 1928.

Hvort sem að Eyrbyggja saga reynist sönn eða ekki þá hefur Berserkjagatan verið mikil samgöngubót og skipt miklu máli fyrir samfélagið á svæðinu.


Berserkjagardur-3


Ítarefni

Árbók Hins Íslenska Fornleifafélags 1900

Eyrbyggja

Minjavefsjá Minjastofnunar Íslands