Skráning fornleifa

Í lögum um menningarminjar nr. 80/2012, 21. grein, kemur skýrt fram að enginn, hvorki landeigandi, ábúandi, framkvæmdaraðili né nokkur annar má spilla, granda, breyta, hylja, laga eða aflaga né flytja úr stað fornleifar nema með leyfi Minjastofnunar Íslands. Forsenda þess að geta verndað fornleifar og koma í veg fyrir að framkvæmdaaðilar brjóti óafvitandi lög með því að skemma fornleifar er að hafa vitneskju um tilvist og staðsetningu fornleifanna. Því var einnig sett í lög ákvæði þess efnis að skráning “fornleifa, húsa og mannvirkja skal fara fram áður en gengið er frá aðalskipulagi eða deiliskipulagi“. Enn fremur segir að sá sem „ber ábyrgð á skipulagsgerð í samræmi við skipulagslög skal standa straum af kostnaði við skráninguna“.

Tilgangur fornleifaskráningar er annars vegar að tryggja verndun menningararfsins og hins vegar að auðvelda bæði sveitarfélögum og Minjastofnun að móta stefnu í minjavörslu. Í sumum tilvikum fara framkvæmdaaðilar fram á að raska fornleifum vegna framkvæmda. Það er erfitt að taka afstöðu í slíkum málum þegar einungis brot af landinu hefur verið skráð. Auk þess ber sveitarfélögum að móta stefnu í umhverfismálum í skipulagsvinnu sinni og menningarminjar eru vissulega hluti af umhverfinu. Sveitarfélagið getur ekki mótað stefnu um minjar sem fáir eða engir vita að eru til, í hvaða ástandi þær eru, né hverrar tegundar. Sveitarfélagið þarf að hafa heildarmynd af menningarminjum á sínu svæði og það verður ekki gert án fornleifaskráningar.

Landupplýsingakerfi Minjastofnunar Íslands

Minjastofnun Íslands er smátt og smátt að byggja upp sitt landupplýsingakerfi. Í dag er verið að safna saman upplýsingum um friðlýstar fornleifar, fornleifarannsóknir, fornleifaskráningu og minningarmörk. Eftir því sem fjárhagur leyfir mun stofnunin gera þessar upplýsingar aðgengilegar almenningi hér á heimasíðu stofnunarinnar. Til að byrja með getur fólk séð þær upplýsingar sem skrásetjarar setja inn vegna skráningar fornleifa, sjá minjavefsjá Minjastofnunar Íslands.