Ísland tekur við stjórnarformennsku í Baltic Region Heritage Committee (BRHC)

Þann 1. júli 2026 tók Ísland við formennsku í Eystrasaltsráðinu CBSS af Póllandi, til eins árs, 2026-2027. Eystrasaltsráðið var stofnað árið 1992 og eiga þar sæti Norðurlöndin fimm, Eystrasaltsríkin, Pólland, Þýskaland og Evrópusambandið. Skrifstofa ráðsins hefur aðsetur í Stokkhólmi og á vettvangi þess fer fram margþætt samstarf aðildarríkjanna um hin ýmsu málefni. Utanríkisráðuneytið stýrir formennskunni fyrir Íslands hönd en nýtur fulltingis annarra ráðuneyta og stofnana eftir því sem við á. Sérstök áherslumál Íslands í formennskunni verður að þróa áfram starf Eystrasaltsráðsins sem sveigjanlegan og öflugan vettvang utanríkisráðherra aðildarríkjanna á sviði öryggismála þar sem hægt er að fjalla um margþættar fjölþáttaógnir sem blasa við aðildarríkjum ráðsins, þ.m.t. um siglingaöryggi og vernd mikilvægra innviða (sjá nánar hér). Eitt þeirra sviða sem lögð hefur verið áhersla á, á vettvangi Eystrasaltsráðsins, er málefni menningararfleifðar og minjaverndar. Um það segir í formennskuáherslum Íslands: Menningararfleifð: Sameiginleg menningararfleifð gegnir mikilvægu hlutverki í því að styrkja svæðisbundna sjálfsmynd. Í formennskutíð Íslands verður lögð áhersla á hlutverk menningararfleifðar í viðbúnaði og áfallaþoli samfélaga innan ramma arfleifðarnefndar Eystrasaltssvæðisins (Baltic Region Heritage Committee). Áhersla verður lögð á mikilvægi aukinnar samræmingar milli menningarstofnana, almannavarnaryfirvalda og neyðarviðbragðsaðila.

Arfleifðarnefnd Eystrasaltssvæðisins, BRHC var stofnuð árið 1998 og er skipuð tilnefndum fulltrúum frá yfirvöldum sem hafa umsjón með stjórnun menningararfs í aðildarríkjum Eystrasaltsráðsins. Áherslan beinist bæði að gildi menningararfs fyrir svæðið og að sjálfbærri stjórnun og nýtingu hans. BRHC leggur áherslu á menningararf sem stefnumótandi auðlindar fyrir þróun Eystrasaltssvæðisins. Meginverkefni BRHC er að tryggja að menningararfur svæðisins sé greindur, viðurkenndur, metinn að verðleikum, varðveittur og notaður sem mikilvæg auðlind fyrir blómlegt, nýsköpunar- og samkeppnishæft svæði. Minjastofnun Íslands varð aðili að BRHC á haustmánuðum 2025 og tók Þór Ingólfsson Hjaltalín, sviðstjóri minjavarðasviðs þegar sæti í þriggja manna stjórn nefndarinnar. Stjórnin er þannig skipuð að það ríki sem fer með formennsku í Eystrasaltsráðinu skipar stjórnarformann BRHC. Þór tók því við stjórnarformennsku BRHC 1. júlí 2026. Meðstjórnendur eru fráfarandi stjórnarformaður (fulltrúi Póllands) og fulltrúi þess ríkis sem mun taka við á næsta ári (fulltrúi Svíþjóðar). BRHC hefur undanfarin ár verið öflugur samstarfsvettvangur þessara ríkja á sviði minjavörslu og um þessar mundir eru sex vinnuhópar starfandi undir merkjum þessarar menningararfsnefndar. Fulltrúar Minjastofnunar sitja nú í fjórum þeirra og væntum við mikils af því starfi, en það eru: Magnús A. Sigurðsson minjavörður Vesturlands sem tók sæti í vinnuhópi um neðarsjávarminjar (Underwater Cultural Heritage), Henny Hafsteinsdóttir minjavörður Reykjavíkur og nágr. í hópi um 20. aldar byggingar og mannvirki (20th Century Built Heritage), Guðmundur St. Sigurðarson minjavörður Norðurlands vestra í hópi um loftslagsbreytingar (Cultural Heritage and Climate Change) og Agnes Stefánsdóttir sviðstjóri rannsókna og miðlunar í hópi um ólöglegan flutning og sölu menningarverðmæta (Illicit Trafficking in Cultural Goods). Auk þessa eru tveir aðrir starfandi vinnuhópar, annar um strandminjar (Coastal Culture and Maritime Heritage) og hinn um fornar leiðir, ekki síst hugsað í tengslum við þróun ferðamennsku (Cultural Routes).