Jörfi á Kjalarnesi: Framkvæmdarannsókn vegna stækkunar íbúabyggðar í Grundarhverfi

Jörfi á Kjalarnesi: Framkvæmdarannsókn vegna stækkunar íbúabyggðar í Grundarhverfi

Sólveig Guðmundsdóttir Beck 

Árið 2024 fór fram framkvæmdauppgröftur innan heimatúns bæjarins Jörfa á Kjalarnesi vegna áforma Reykjavíkurborgar um lóðaúthlutanir í Grundahverfi. Elstu heimildir um byggð í Jörfa eru frá 16. öld en búið var að slétta yfir minjar í heimatúni innan rannsóknarsvæðis. Svæðið var í tveimur hlutum beggja vegna bæjarhólsins að norðan og sunnan. Auk bæjarhóls voru til heimildir um fjárhús og heystæði innan svæðis.

Á vettvangi voru opnaðir 51 prufuskurðir. Almennt gilti að jarðlög á svæðinu voru talsvert röskuð, en óhreyfð gjóskulög fundust í jöðrum heimatúns, Kötlugjóska frá um ~1500 AD, ásamt gjóskulagi sem líklega eru leifar af Landnámsgjósku (V~877 AD). Sléttaður bæjarhóllinn er um 50x50 m að flatarmáli og líklega um 2-3 m á þykkt þar sem hann er þykkastur. Í hólnum að norðan og sunnan reyndust minjar rétt undir yfirborði ágætlega varðveittar. Fjárhús og heystæði hafa líklega verið fjarlægð við sléttun um miðja 20. öld.

Í ljós kom einnig áður óþekkt tóft í norðvesturjaðri rannsóknarsvæðis. Minjastofnun Íslands fór fram á að tóftin yrði grafin upp ef ætti að byggja á umræddum lóðum. Í kjölfarið var tekin ákvörðun í samvinnu við Reykjavíkurborg og Minjastofnun Íslands um að grafa upp tóftina í heild sinni og voru allar leifar hennar fjarlægðar. Líklegast má telja að hún sé frá 16.-19. öld. Það sem hægt er að segja um nýtingu mannvirkja á þessum stað er að þar hefur að öllum líkindum m.a. verið smiðja og grjóthlaðin kró, en líklega hafa hlutverkin verið fleiri.

Fyrirlesturinn er hluti af Nýjar rannsóknir í fornleifafræði 2026, fyrirlestraröð Félags fornleifafræðinga og námsbrautar í fornleifafræði við Háskóla Íslands. Fyrirlesturinn fer fram miðvikudaginn 15. apríl kl. 12 í stofu 050 Í Aðalbyggingu Háskóla Íslands en einnig verður honum streymt á Zoom, hægt að fylgjast með hér: Fyrirlesturinn í streymi