Vígðalaug og líksteinar

Vígðalaug er friðlýstur minjastaður og stórmerkilegur í trúarsögu Íslendinga. Ekki aðeins létu Norðlendingar og Sunnlendingar skírast þar til kristinnar trúar á leið frá Alþingi um árið 1000 heldur lék laugin einnig hlutverk í siðaskiptunum um 1550. Þann 7. nóvember 1550 var Jón Arason Hólabiskup hálshöggvinn ásamt sonum sínum tveimur, sr. Birni og Ara lögmanni, í Skálholti. Vorið 1551 sóttu Norðlendingar líkin í Skálholt – grófu þau upp – til að færa þau heim að Hólum. Á leiðinni norður var áð við Vígðulaug, líkbörurnar lagðar á steina og líkin þvegin í lauginni. Þessir steinar eru því nefndir Líkasteinar og eru þeir enn við laugina í dag.

Það er gömul sögn að þegar líkfylgdin kom í Vatnsskarð og sá ofan í Skagafjörð, hafi stærsta klukkan í Hóladómkirkju, Líkaböng, tekið að hringja sjálfkrafa og hringt í sífellu þar til sást heim að Hólum; þá hafi hún hringt svo ákaft að hún rifnaði.

Vígðalaug hefur verið lagfærð nokkrum sinnum í gegnum tíðina en fornleifarannsókn á henni árið 1999 leiddi í ljós að lögun hennar hefur ekki breyst mikið frá því hún var fyrst hlaðin. Árið 1932 flutti Ragnar Ásgeirsson á Laugarvatn og í lýsingu hans á lauginni segir að ekki sjáist í laugina nema rétt í barmana, hún sé full af sandi og leðju og vafalaust ekki verið hreinsuð í marga áratugi. Þá um sumarið gróf Ragnar upp laugina og kom þá í ljós hleðsla allt í kring og steinlagður botn. Hún mældist um 70-80 cm djúp, um 150 cm að þvermáli og var kringlótt að lögun. Ragnar lét einnig hlaða torfgarð umhverfis laugina. Árið 2014 fékk Minjastofnun Íslands styrk úr Framkvæmdasjóði ferðamannastaða til viðhalds á lauginni og nánasta umhverfi hennar. Þá var Guðjón Kristinsson, hleðslumeistari frá Dröngum, fenginn til að lagfæra hleðslur í lauginni ásamt torfgarðinum sem liggur umhverfis hana.

Í Vígðulaug rennur heitur lækur úr hver sem er skammt ofan við laugina. Það hefur verið, og er jafnvel enn, trú fólks að vatnið í lauginni hafi lækningamátt. Ingunn Eyjólfsdóttur, sem fæddist árið 1873 á Laugarvatni, greindi frá því að í hennar barnæsku hafi oft verið sent eftir vatni í laugina þegar einhver veiktist á bæjum í nágrenninu og því greinilegt að fólk hafði mikla trú á lækningamætti vatnsins í lauginni.

Talið er að Laugarvatn dragi nafn af Vígðulaug en bærinn hafi áður heitið Reykir.

Vígðalaug var friðlýst árið 1969 af þjóðminjaverði.

English: 

Vígðalaug is a listed heritage site and a place of great significance in the religious history of Iceland. Not only were Northerners and Southerners baptized here into Christianity on their way home from Alþingi around the year 1000, but the pool also played a role in the Reformation around 1550.

On November 7th, 1550, Jón Arason, the Bishop of Hólar, was executed by beheading in Skálholt along with his two sons, Reverend Björn and Ari the lawman. In the spring of 1551, Northerners traveled to Skálholt to retrieve the bodies and dug them up to bring them home to Hólar. On their way north they stopped at Vígðalaug, the biers were placed on stones, and the bodies were washed in the pool. These stones are therefore called Líkasteinar (“Corpse Stones”), and they still remain by the pool today.

There is an old tale that when the funeral procession arrived at Vatnsskarð and saw down into Skagafjörður, the largest bell in Hólar Cathedral, Líkaböng, began ringing on its own and continued to ring until the procession came into view of Hólar. Then it rang so fiercely that it broke.

Vígðalaug has been restored several times over the centuries, but an archaeological excavation carried out in 1999 showed that its shape has not changed much since it was first constructed. In 1932, Ragnar Ásgeirsson moved to Laugarvatn, and in his description he notes that the pool could hardly be seen except for its edges, as it was full of sand and mud and had clearly not been cleaned for many decades. That same summer, Ragnar excavated the pool, revealing stonework all around and a stone-paved bottom. It measured about 70–80 cm deep, about 150 cm in diameter and was circular in shape. Ragnar also had a turf wall built around the pool.

In 2014, the Cultural Heritage Agency of Iceland received funding from the Tourist Site Protection Fund for maintenance of the pool and its immediate surroundings. Stone mason Guðjón Kristinsson from Drangar was then commissioned to repair the stonework in the pool as well as the turf wall around it (two sides).

A hot spring stream flows into Vígðalaug from a spring just above it.

The history of the pool spans many centuries and is connected to both religious customs and the daily life of the local people. For instance, it has long been believed, and even still is, that the water in the pool has healing powers.

Ingunn Eyjólfsdóttir, born in 1873 at Laugarvatn, recounted that in her childhood people would often be sent to fetch water from the pool whenever someone in the neighboring farms fell ill, showing the strong belief in the healing properties of the water.

It is believed that Laugarvatn (“Lake of the Pool”) takes its name from Vígðalaug, and that the farm was previously called Reykir.

Vígðalaug was listed as a protected site in 1969 by the State Antiquarian.